Elden Ödenen Maaş Kıdem Tazminatı Hesabına Nasıl Dahil Edilir? Gerçek Ücret Nasıl İspatlanır?
İşçilerin karşılaştıkları sorunlardan biri de işçinin SGK kayıtlarında ve ücret bordrolarında görünen maaşı ile gerçekte aldığı maaşın birbirinden farklı olmasıdır. İşçinin ücretinin bir bölümünün bankadan kalanının ise elden ödenmesi, iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra kıdem tazminatının hesaplanmasından fazla mesaisinin hesaplanmasına kadar işçilik alacaklarının hesaplanmasında sorun olarak karşımıza çıkar
Bütün işçilik alacakları işçinin gerçekte aldığı ve hukuken ispatlanabilen ücretidir. Eğer gerçek maaş ispat edilemezse ciddi hak kayıpları oluşur.
1. Elden Ödenen Maaş Kıdem Tazminatına Dahil Edilir mi?
Evet, elden ödenen tutarın da gerçek ücretin bir parçası olduğu ispatlandığı takdirde kıdem tazminatı hesabı gerçek maaşa göre kesaplanmalıdır.
1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte bulunan 14. maddesi uyarınca kıdem tazminatı, işçinin her geçen tam çalışma yılı için 30 günlük ücreti tutarında hesaplanır. Bir yıldan artan süreler de aynı oran üzerinden hesaba dahil edilir.
Kıdem tazminatına esas ücretin belirlenmesinde yalnızca bordroda görünen çıplak ücretle yetinilmez. İşçinin ücretine ek olarak kendisine sağlanan ve para ile ölçülmesi mümkün olan sözleşmeden veya kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır.
Önemli olan, elden yapılan ödemenin niteliğinin tespitidir. İşçiye her ay ödenen ve iş görmesinin karşılığında ödenen tutarlar ücretin bir parçasıdır. Buna karşılık iş seyahati giderlerinin karşılanması, masraf avansı veya gerçek bir giderin iadesi gibi ödemeler, sırf işçiye nakit olarak verildikleri için ücret kabul edilmez. Bu nedenle elden yapılan her ödemenin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Bu şekilde işverence karşı iddialar mahkeme aşamasında gündeme gelebilmektedir.
2. SGK’ya Bildirilen Ücret ile Gerçek Ücret Farklıysa Kıdem Tazminatı Hangi Ücret Üzerinden Hesaplanır?
İşçinin ücretinin düşük gösterilmesi halinde, işveren tarafından düzenlenen bordrolar ve SGK kayıtları gerçek ücretin tespitinde önemli deliller olmakla birlikte, her durumda gerçeğin tek göstergesi olarak kabul edilemez.
Örneğin;
- İşçinin SGK’ya bildirilen brüt ücreti 40.000 TL,
- İşçinin gerçekte aldığı aylık brüt ücret 70.000 TL,
- Aradaki 30.000 TL’lik fark ise düzenli olarak elden ödeniyor olsun.
Bu durumda işçi, gerçek ücretinin 70.000 TL olduğunu ve bordroda gösterilen tutarın gerçeği yansıtmadığını ispatlayabilirse, kıdem tazminatı hesabının gerçek ücret esas alınarak yapılmasını talep edebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus, kıdem tazminatının net maaş üzerinden değil, brüt ücret esas alınarak hesaplanmasıdır. İşçinin elden aldığı tutar net olarak belirlenmişse, bu tutarın doğrudan brüt bordro ücretine eklenmesi doğru olmaz. Öncelikle gerçek ücretin brüt karşılığının belirlenmesi gerekir.
Ayrıca kıdem tazminatına esas ücretin belirlenmesinde, düzenli olarak sağlanan ve para ile ölçülebilen menfaatler de ayrıca değerlendirilmelidir.
3. Elden Ödenen Maaşın Gerçek Ücret Olduğu Nasıl İspatlanır?
Uygulamada işçinin karşılaştığı en önemli güçlük, elden aldığı ücretin miktarını ve bu ödemenin ücret niteliğinde olduğunu mahkemeye ispatlamaktır. İşveren çoğu zaman ücret bordrolarını ve SGK kayıtlarını ileri sürerek işçinin iddiasına karşı çıkmaktadır. Bu durumda mahkemenin yalnızca bordroda yazılı tutarı esas alarak karar vermesi, gerçek ücretin tespitine ilişkin uyuşmazlığı tek başına çözmez.
İşçinin gerçek ücretinin belirlenmesinde olayın özelliklerine göre çeşitli delillerden yararlanılabilir.
a) Banka kayıtları ve para transferleri
İşçinin maaşının bir kısmının bankadan, kalan kısmının elden ödendiği durumlarda banka hesap hareketleri önemli bir başlangıç noktasıdır. İşverenin veya işveren adına hareket eden kişilerin işçinin hesabına yaptıkları düzenli transferler de gerçek ücretin tespitinde dikkate alınabilir.
Bununla birlikte banka hesabına yatırılan her tutarın ücret olduğu kabul edilemez. Ödemenin hangi amaçla yapıldığı, süreklilik gösterip göstermediği ve diğer kayıtlarla uyumlu olup olmadığı incelenmelidir.
b) Elden ödeme yapıldığını bilen işçilerin tanıklığı
Elden yapılan ödemelerin ispatında tanık beyanları en önemli ispat aracıdır. Özellikle işyerinde aynı dönemde çalışan, ücret ödeme sistemini bilen ve işçinin ne kadar ücret aldığını doğrudan gözlemleyen kişilerin anlatımları uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilir. Ancak tanığın yalnızca işçinin beyanını tekrar etmesi yeterli görülmeyebilir. Tanığın işyerindeki görevi, çalışma dönemi, işçiyle aynı dönemde çalışıp çalışmadığı ve ücret ödeme düzenini hangi şekilde bildiği önemlidir. Örneğin aynı işyerinde çalışan bir işçinin, maaşların her ay banka aracılığıyla asgari ücret üzerinden yatırıldığını, kalan kısmın ise işveren tarafından elden dağıtıldığını anlatması, diğer delillerle birlikte değerlendirilebilir.
c) İşverenin ticari kayıtları ve ücret belgeleri
İşverenin muhasebe kayıtları, ücret ödeme listeleri, kasa kayıtları, ödeme makbuzları ve işyeri özlük dosyası da gerçek ücretin belirlenmesinde önem taşıyabilir. Özellikle işverenin muhasebe kayıtlarında işçiye yapılan ödemelerin bordroda gösterilen tutardan daha yüksek olduğunun anlaşılması halinde bu kayıtlar gerçek ücret iddiasını destekleyebilir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 37. maddesi uyarınca işveren, işçiye yaptığı ücret ödemelerine ilişkin ücret hesap pusulası düzenlemekle yükümlüdür. Ücret hesap pusulasında ödeme dönemi, ek ödemeler ve kesintiler ayrı ayrı gösterilmelidir. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi veya düzenlenen belgelerin gerçek ödeme düzeniyle örtüşmemesi, uyuşmazlığın diğer delillerle birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
d) Emsal ücret araştırması
Gerçek ücretin tespitinde başvurulabilecek önemli yöntemlerden biri de emsal ücret araştırmasıdır. İşçinin mesleği, kıdemi, yaptığı işin niteliği, işyerinin faaliyet alanı ve bulunduğu bölge dikkate alınarak benzer işlerde çalışan kişilerin ücretleri araştırılabilir. Bu kapsamda ilgili meslek kuruluşlarından, sendikalardan ve işçi veya işveren kuruluşlarından bilgi istenebilir.
Örneğin on beş yıllık deneyime sahip bir ustanın, işyerinde sorumluluk gerektiren bir görev yürütmesine rağmen asgari ücret seviyesinde gösterilmesi halinde, ücretin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı konusunda emsal ücret araştırması yapılması önem kazanabilir. Ancak emsal ücret araştırmasının sonucu tek başına kesin ücret tespiti anlamına gelmez. Elde edilen verilerin diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
4. Yargıtay Uygulamasında Gerçek Ücretin Tespiti Nasıl Yapılır?
Yargıtay tarafında yine bordroda gösterilen ücretin her zaman gerçek ücreti yansıtmayacağı kabul edilir. İşçinin gerçek ücretinin belirlenmesi gerektiği durumlarda, yalnızca işverenin sunduğu ücret bordrolarıyla yetinilmez. İşçinin gerçek ücret iddiasını ispatlamak amacıyla para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, tanık beyanları ve emsal ücret araştırması gibi delillerden yararlanabileceği belirtilmektedir.
Yargıtay’ın ortaya koyduğu temel yaklaşım işçinin gerçek ücreti, yalnızca işverenin düzenlediği bordro üzerinden belirlenemez. Ücretin gerçekte ne kadar olduğu, somut olayın özelliklerine ve dosyadaki delillere göre araştırılmalıdır.
5. Elden Ödenen Ücret İspatlanırsa Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İşçinin gerçek ücretinin tespit edilmesinden sonra kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacak ücret belirlenir. Ancak burada yalnızca elden ödenen tutarın banka aracılığıyla ödenen ücrete eklenmesiyle yetinilmez. Kıdem tazminatına esas giydirilmiş brüt ücretin de belirlenmesi gerekir. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi gereğince, işçiye sağlanan ve para ile ölçülebilen, düzenli nitelikteki menfaatler de hesaplamaya dahil edilir.
Örneğin;
- Aylık brüt ücret,
- Düzenli yemek yardımı,
- Düzenli yol yardımı,
- Süreklilik gösteren ikramiyeler,
- Yakacak yardımı,
- Aile yardımı,
- Düzenli sosyal yardımlar,
somut olayın özelliklerine göre kıdem tazminatına esas ücrete dahil edilebilir.
Buna karşılık fazla çalışma ücreti, belirli bir masrafın karşılığı olan ödemeler ve arızi nitelikteki bazı ödemeler kural olarak giydirilmiş ücrete dahil edilmez.
6. İşverenin Bordroda Düşük Ücret Göstermesi İşçinin Diğer İşçilik Alacaklarını da Etkiler mi?
Gerçek ücretin düşük hesaplanması;
- İhbar tazminatının,
- Fazla çalışma ücretinin,
- Hafta tatili ücretinin,
- Ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin,
- Ücret alacaklarının,
Hesaplanmasında da hak kaybına neden olur.
7. Elden Maaş Alan İşçi Kıdem Tazminatı İçin Dava Açabilir mi?
İşçinin ücretinin bir bölümünün elden ödenmiş olması, kıdem tazminatını gerçek ücret üzerinden talep etmesine engel değildir. İşçi, kıdem tazminatına hak kazanmış olmak şartıyla, işverenin düşük ücret üzerinden yaptığı hesaplamaya itiraz edebilir ve gerçek ücretinin esas alınmasını isteyebilir. Öncelikle işçinin gerçek ücretinin tespit edilmesi gerekir. Bu amaçla banka kayıtları, ödeme belgeleri, tanık beyanları, işyeri kayıtları ve emsal ücret araştırması gibi delillerden yararlanılabilir.
8. Elden Maaş Ödendiği İddiasında İşçinin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar
Ücretinin bir bölümünü elden alan işçilerin, iş sözleşmesi sona ermeden önce veya uyuşmazlık ortaya çıktığında bazı kayıtları muhafaza etmeleri, gerçek ücretin ispatı bakımından önemlidir.
- Banka hesap hareketlerinin düzenli olarak saklanması,
- Elden yapılan ödemelere ilişkin makbuz veya belgelerin muhafaza edilmesi,
- Ücretin tamamını gösteren yazışmaların korunması,
- İşverenle ücret konusunda yapılan yazılı anlaşmaların saklanması,
- Aynı dönemde işyerinde çalışan ve ödeme düzenini bilen kişilerin belirlenmesi,
- İşçinin yaptığı işi, mesleki kıdemini ve görev tanımını ortaya koyan belgelerin muhafaza edilmesi,
ileride açılabilecek işçilik alacağı davalarında önem taşıyabilir.
SONUÇ: Kıdem Tazminatında Esas Olan Bordroda Gösterilen Değil, İspatlanabilen Gerçek Ücrettir
İşverenin işçinin ücretini SGK kayıtlarında ve bordrolarda gerçekte ödenenden daha düşük göstermesi, işçinin kıdem tazminatının da bu düşük tutar üzerinden hesaplanmasını zorunlu kılmaz.
İşçi, ücretinin bir bölümünün elden ödendiğini ve gerçek ücretinin bordroda gösterilenden daha yüksek olduğunu hukuka uygun delillerle ortaya koyabildiği takdirde, kıdem tazminatının gerçek ücreti esas alınarak hesaplanmasını talep edebilir.
Bu noktada banka kayıtları, elden ödeme belgeleri, tanık anlatımları, işyeri kayıtları ve emsal ücret araştırması birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle gerçek ücretin belirlenmesi konusunda yapılacak eksik inceleme, kıdem tazminatının yanı sıra diğer işçilik alacaklarının da hatalı hesaplanmasına neden olabilir.
Arena Hukuk olarak işçi ve işveren uyuşmazlıklarında gerçek ücretin tespiti, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları, fazla çalışma alacakları ve işçilik alacaklarına ilişkin hukuki süreçlerde danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunuyoruz. Ücretinizin bir kısmı elden ödeniyorsa ve kıdem tazminatınızın eksik hesaplandığını düşünüyorsanız, haklarınızın değerlendirilmesi için hukuki destek alabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Elden alınan maaş kıdem tazminatına dahil edilir mi?
Evet. Elden ödenen tutarın işçinin gerçek ücretinin bir parçası olduğu ispatlanırsa kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gerekir.
SGK’da asgari ücretli görünen işçi gerçek maaşı üzerinden kıdem tazminatı alabilir mi?
Gerçek ücretinin asgari ücretin üzerinde olduğunu ispatlayabilen işçi, kıdem tazminatının gerçek ücreti üzerinden hesaplanmasını talep edebilir. Ancak kıdem tazminatı tavanı ayrıca uygulanır.
Elden maaş aldığımı tanıkla ispatlayabilir miyim?
Evet. Tanık beyanları gerçek ücretin tespitinde kullanılabilir. Tanığın işyerindeki konumu, çalışma dönemi ve ödeme düzenini bilme şekli önemlidir.
Banka kayıtları gerçek maaşı ispatlamak için yeterli midir?
Banka kayıtları önemli delillerdir. Ancak her banka transferinin ücret olduğu kabul edilmez. Ödemelerin niteliği, düzenliliği ve diğer delillerle uyumu değerlendirilir.
İşveren maaşın bir kısmını elden öderse kıdem tazminatı eksik hesaplanabilir mi?
Evet. İşveren yalnızca bordroda gösterilen tutarı esas alırsa ve gerçek ücret daha yüksekse, kıdem tazminatı eksik hesaplanabilir. İşçi gerçek ücretini ispatlayarak eksik ödenen tutarı talep edebilir.
Elden maaş ödenmesi nedeniyle fazla mesai ve ihbar tazminatı da etkilenir mi?
Evet. Gerçek ücretin belirlenmesi, diğer işçilik alacaklarının hesaplanmasında da önem taşır. Ancak her alacağın kendine özgü hesaplama yöntemi ve hukuki koşulları bulunmaktadır.
Diğer Yazılarımız:
UBGT(Ulusal Bayram ve Genel Tatil) Günleri Nelerdir Hangileridir?
Özel Okul – Kurs Öğretmeni Haklı Fesih Durumları Nelerdir?
İş Kanunu 24.Madde – İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkı
Küçükçekmece Anlaşmalı Boşanma Avukatı
İşçi Hangi Hallerde Kıdem Tazminatına Hak Kazanır
Ayrıntılı bilgi için : 0532 263 86 59